कक्षा ६-८ मा १. पृष्ठभूमि तथा समग्र संरचना (Overview)

यो मूल्यांकन प्रणालीले विद्यार्थीको केवल सैद्धान्तिक ज्ञानलाई मात्र नहेरी उनीहरूको निरन्तर सिकाई, प्रयोगात्मक सीप, अनुशासन र उपस्थिति जस्ता बहुआयामिक पक्षलाई समेटेको छ।

• कूल पूर्णाङ्क विभाजन: प्रत्येक विषयमा १०० पूर्णाङ्कमध्ये ५० अंक आन्तरिक मूल्यांकन र ५० अंक बाह्य (लिखित) परीक्षाका लागि छुट्याइएको छ ।
• आन्तरिक मूल्यांकनको ५० अंकको विभाजन:
  • विषयगत मूल्यांकन पक्षहरू (Assessment Areas): ४० अंक (वा केही विषयमा ३६ अंक सहभागिता र सीपलाई + ४ अंक त्रैमासिक परीक्षाको अंश )।
  • त्रैमासिक परीक्षाहरू (Terminal Tests): १० अंक (पहिलो त्रैमासिकबाट ५ अंक र दोस्रो त्रैमासिकबाट ५ अंक) ।

२. विषयगत मूल्यांकन प्रणालीको विस्तृत विश्लेषण

कागजातमा विभिन्न विषयहरूका लागि फरक-फरक मूल्यांकन सूचक र अंकभार तोकिएका छन्, जसको विश्लेषण तल तालिका र बुँदाहरूमा गरिएको छ:

क. भाषाई विषयहरू (नेपाली र अंग्रेजी)

नेपाली र अंग्रेजी विषयको आन्तरिक मूल्यांकन ढाँचा पूर्ण रूपमा समान छ। यसमा भाषाका चारवटै सीप (सुनाइ, बोलाइ, पढाइ, लेखाइ) लाई समेटिएको छ ।

• सहभागिता (Participation): ४ अंक (कक्षा उपस्थिति, अनुशासन र सक्रियता)।
• सुनाइ तथा बोलाइ (Listening & Speaking): १६ अंक (नेपाली) / २० अंक (अंग्रेजी – तालिकाको क्रस-चेक अनुसार भाषा सीपमा २० र १६ को संयोजन छ) ।
• पढाइ तथा लेखाइ (Reading & Writing): २० अंक (नेपाली) / १६ अंक (अंग्रेजी) ।
• त्रैमासिक परीक्षा योगदान: १० अंक (पहिलो र दोस्रो त्रैमासिकबाट ५/५ अंक) ।

ख. गणित (Mathematics)

गणित विषयमा प्रयोगात्मक र कार्यसम्पादनको अभिलेखीकरणलाई विशेष जोड दिइएको छ ।

• सहभागिता: ४ अंक (कक्षा उपस्थिति र कक्षा कार्य) ।
• प्रयोगात्मक/परियोजना कार्य: २० अंक । यस अन्तर्गत गणितीय ज्ञानको शुद्धता, कार्य सम्पन्नता, छलफलमा सहभागिता, सामग्रीको स्तरीयता र समयसीमालाई आधार मानिन्छ ।
• प्रस्तुतीकरण र अभिलेखीकरण: १६ अंक (विद्यार्थीले आफ्नो काम कसरी प्रस्तुत गर्छन् र रेकर्ड राख्छन्)।
• त्रैमासिक परीक्षा: १० अंक ।

ग. विज्ञान तथा प्रविधि / सामाजिक अध्ययन तथा मानवमूल्य शिक्षा

यी दुवै विषयमा प्रयोगात्मक र परियोजना कार्यलाई सबैभन्दा बढी भार दिइएको छ ।

• सहभागिता: ४ अंक ।
• प्रयोगात्मक र परियोजना कार्य (Practical/Project Work): ३६ अंक (प्रयोगशाला कार्य, खोजमूलक कार्य, स्थलगत भ्रमण प्रतिवेदन आदि)।
• त्रैमासिक परीक्षा: १० अंक ।

घ. स्वास्थ्य, शारीरिक तथा सिर्जनात्मक कला

यस विषयमा प्रयोगात्मक सीप र नियमित अभ्यास अनिवार्य हुने भएकाले सोही अनुसार विभाजन छ ।

• सहभागिता: ४ अंक (कक्षामा उपस्थिति, कक्षा कार्य, गृहकार्य, परियोजना र प्रयोगात्मक कार्यमा सहभागिता) ।
• प्रयोगात्मक/परियोजना कार्य: ३६ अंक ।
• त्रैमासिक परीक्षा: १० अंक ।

ङ. स्थानीय विषय (हाम्रो बुङ्ङ्गल)

स्थानीय पाठ्यक्रममा आधारित यस विषयमा सामुदायिक र खोजमूलक कार्यलाई बढी प्राथमिकता दिइएको देखिन्छ ।

• कक्षा कार्यमा सहभागिता: ४ अंक ।
• गृहकार्य र कक्षा कार्य: ४ अंक ।
• अतिरिक्त क्रियाकलापमा सक्रियता: १२ अंक ।
• सामुदायिक कार्यमा सहभागिता: १२ अंक (समुदायसँग जोडिने क्रियाकलाप)।
• खोजमूलक कार्य (Research/Project): ८ अंक ।
• त्रैमासिक परीक्षा: १० अंक ।

३. विषयगत अंकभार संक्षिप्तीकरण तालिका

विषय	सहभागिता (अंक)	प्रयोगात्मक/परियोजना/सीप (अंक)	त्रैमासिक परीक्षा (अंक)	जम्मा आन्तरिक (अंक)	बाह्य मूल्यांकन (अंक)
नेपाली / English	४	३६ (सिपहरु)	१०	५०	५०
गणित	४	३६ (परियोजना+प्रस्तुति)	१०	५०	५०
विज्ञान तथा प्रविधि	४	३६	१०	५०	५०
सामाजिक अध्ययन	४	३६	१०	५०	५०
स्वास्थ्य, शारीरिक र कला	४	३६	१०	५०	५०
हाम्रो बुङ्ङ्गल (स्थानीय)	८ (कक्षा/गृहकार्य)	३२ (अतिरिक्त/सामुदायिक/खोज)	१०	५०	५०

४. समष्टिगत मूल्यांकन फाराम (Consolidated Sheet) र IEMIS प्रयोजन

कागजातको अन्तिम पाना (पृष्ठ ८) मा “समष्टिगत मूल्यांकन फाराम” राखिएको छ । यसको मुख्य उद्देश्य:

यस फाराममा विद्यार्थीको आन्तरिक मूल्यांकनबाट प्राप्त कुल अंक (५० मध्ये) , बाह्य मूल्यांकनको अंक र जम्मा अंक (१०० पूर्णाङ्क) लाई एकीकृत रूपमा उतारिन्छ ।

IEMIS (Integrated Educational Management Information System) मा प्रविष्टि: नेपाल सरकारको शैक्षिक प्रणाली (IEMIS) मा विद्यार्थीको विवरण र अंक डिजिटल रूपमा प्रविष्टि गर्न सजिलो होस् भनी यो ढाँचा बनाइएको हो ।