Laxmi
एकाइ एक: हामी र हाम्रो समाज
पाठ १: सामाजिकीकरण (Socialization)
मानिस जन्मिँदा एउटा जैविक सोझो प्राणी मात्र हुन्छ। उसलाई समाजको नीति, नियम र संस्कार सिकाएर असल नागरिक बनाउने काम सामाजिकीकरणले गर्छ।
Social Note । Class 10 । Part II
१. विस्तृत परिभाषा र अवधारणा
- सामाजिकीकरण भनेको के हो? व्यक्तिले समाजमा स्थापित मूल्य, मान्यता, संस्कृति, परम्परा, भाषा, कानुन र व्यवहारहरू सिक्ने र आत्मसात् गर्ने जीवनपर्यन्त (निरन्तर चलिरहने) प्रक्रिया नै सामाजिकीकरण हो।
- प्रक्रिया: यो कुनै निश्चित समयमा सकिने काम होइन। यो बालक जन्मेर परिवारमा आँखा खोल्दादेखि सुरु भएर वृद्धावस्था वा मृत्यु नहुन्जेलसम्म निरन्तर चलिरहन्छ।
२. सामाजिकीकरणका माध्यमहरू (Agencies of Socialization)
विद्यार्थीहरू परीक्षामा माध्यम लेख्दा अलमलिने भएकाले यसलाई दुईवटा मुख्य भागमा वर्गीकरण गरेर बुझ्नुपर्छ:
क) प्राथमिक माध्यम (Primary Agencies)
यो व्यक्तिको जीवनको सुरुवाती चरणमा प्रत्यक्ष र अनौपचारिक रूपमा प्रभाव पार्ने माध्यम हो।
- परिवार (Family): सामाजिकीकरणको पहिलो र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पाठशाला परिवार हो। बच्चाले आमाबुबा र परिवारका सदस्यहरूबाट बोलीचाली, आदर-सत्कार, संस्कृति र प्रारम्भिक संस्कार सिक्छ।
- छरछिमेक (Neighborhood): परिवारपछि बच्चा छिमेकीसँग घुलमिल हुन्छ। छिमेकमा बोलिने भाषा, गरिने व्यवहार र मनाइने चाडपर्वले उसको सोचमा प्रभाव पार्छ।
- नातागोता (Kinship): मामाघर, फुपू, ठुलाबुबा जस्ता नातागोताका सदस्यहरूसँगको अन्तर्क्रियाबाट पारिवारिक सम्बन्ध र आत्मीयताको विकास हुन्छ।
ख) द्वितीयक माध्यम (Secondary Agencies)
यो व्यक्ति अलि ठुलो भएपछि समाजको बृहत् रूपसँग जोडिने औपचारिक र अप्रत्यक्ष माध्यम हो।
- विद्यालय र कलेज (Schools & Colleges): यहाँ विद्यार्थीले औपचारिक शिक्षा, अनुशासन, राष्ट्रियता, नियमको पालना र सामूहिक कार्य गर्न सिक्छन्।
- मित्रमण्डली/साथीभाइ (Peer Group): उमेर समूह मिल्ने साथीहरूबाट मानिसले नयाँ कुराहरू, सहकार्य र नेतृत्व लिने क्षमता सिक्छ। (नोट: साथीभाइको संगतले सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै असर पार्न सक्छ)।
- सञ्चार माध्यम (Mass Media): रेडियो, टेलिभिजन, पत्रपत्रिका र वर्तमान समयमा इन्टरनेट तथा सामाजिक सञ्जाल (फेसबुक, युट्युब आदि) सामाजिकीकरणका आधुनिक र शक्तिशाली माध्यम हुन्। यिनले विश्वभरिका घटना र विचार क्षणभरमै सिकाउँछन्।
- राजनीतिक र धार्मिक संस्थाहरू: यिनले मानिसलाई आफ्नो अधिकार, कर्तव्य, राजनीतिक चेतना र धार्मिक मूल्य-मान्यताहरू सिकाउँछन्।
Social Note । Class 10 । Part II
३. सामाजिकीकरणको महत्त्व र आवश्यकता
- मानवको रूपान्तरण: जैविक प्राणी (biological being) लाई सामाजिक प्राणी (social being) मा बदल्न।
- संस्कृतिको हस्तान्तरण: आफ्नो पुर्खाको संस्कृति, भाषा र रीतिथिति एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा पुर्याउन।
- सामाजिक नियन्त्रण र अनुशासन: समाजको कानुन र मर्यादा बुझेर अपराधमुक्त र अनुशासित जीवन जिउन।
- व्यक्तित्व विकास: समाजमा आफ्नो भूमिका, अधिकार र दायित्व पहिचान गरी सक्षम नागरिक बन्न।
Social Note । Class 10 । Part II
तलका सामग्रीहरु पनि अध्ययन गर्नुहोस् ।
- सामाजिक कक्षा १० । नोट भाग १
- कक्षा १० प्रश्नोत्तर संगालो २०८३
- कक्षा १-५ मुल्यांकन नया व्यवस्था २०८३
- कक्षा ६-८ आन्तरिक मुल्यांकन फाराम २०८३
- सरस्वती मा वि बिजगडा नतिजा २०८२
- सरस्वती मा वि कक्षा ८ नतिजा २०८२
- सबै सरकारी वेबसाइटहरु
- भुगोल
- मदन पुरस्कार
- प्रेरक भनाइहरु
- फारामहरु
- All Subject Class 11
- प्रारम्भिक बालविकास र शिक्षाको पाठ्यक्रम
- नेपालको इतिहासका प्रमुख घटनाक्रम
- स्थानीय समय, प्रामाणिक समय र ग्रिनबिच समय
- रुसी क्रान्ति
- नेपालमा बनजंगल
- साधारण ब्याज
- निर्वाचन क्षेत्र
- Time and Work
- Analogy-IQ
- Number Series IQ
- Calendar-IQ
- कम्प्युटरको प्रयोग: महत्व, प्रकार र फाइदाहरू (Computer Uses in Nepali)
- All Local Level
- विभिन्न आयोगका पदाधिकारीको संख्या र पदावधी
- ७७ जिल्ला र जिल्ला सदरमुकाम
- संबैधानिक आयोगहरु सम्बन्धि जानकारी
- नेपालको राजनीतिक विभाजन
- हावापानीका आधारमा नेपालको विभाजन
- नदीको आधारमा नेपालको विभाजन
- नेपालको भौगोलिक विभाजन
- नेपालको भौगोलिक परिचय
- नेपाल परिचय
- पशुपतिनाथ
- शिक्षा/पाठ्यक्रम/मनोविज्ञान
- Mind Check
- पाठ्यक्रम/नमुना प्रश्नपत्र
- विद्यालयमा प्रयोग हुने कार्ड (नमुना)
- शिक्षक आचार संहिता
- Excel Magic Formula/Trick
- Excel Formula & Trick
- Font
- गोरखापत्रमा प्रकाशित सामान्य ज्ञान (बैसाख-असोज २०८२)
- दिमाग खियाउने प्रश्नहरु
- MS Word MC Questions
- MS word tools and commands
- About Microsoft Word
- मा वि अध्यापन अनुमति पत्र
- Internal Evaluation
- विद्यालय सुधार योजना (SIP)
- गोरखापत्र (बुधबार)
- Evaluation System In Nepal
- नेपालको संविधान
- हालसम्म घोषणा भएका सबै संविधानहरु
